تبلیغات
ایها السالکین - درس اخلاق[جلسه ی هفدهم]
قال رسول الله(ص):همانا من برای تکمیل مکارم اخلاق مبعوث شده ام.

بسم الله الرحمن الرحیم

 

 البته این روزها مناسبت‌های مختلفی برای بحث در مورد مولودهای مبارك ایام [شعبان] و اهمیت استفاده از اوقات این ایام است و در زمینه مسائل ظهور حضرت. اما به لحاظ حفظ روال عادی بحث در فرصت كم، بحث را ادامه می‌دهیم.

 

در بحث‌های جهان‌شناسی، به طور خلاصه رسیدیم به اینكه به بركت معرفت نفس، در انسان یك لطافت روحی خاصی پیدا می‌شود كه در تمام ابعاد روح او تأثیر دارد. از جمله ذهن او را تیزتر می‌كند و قدرت تجزیه او را در این عالم، دقیق‌تر و قوی‌تر می‌كند و می‌تواند خیلی از حقایق را كه به هم متحد هستند و تفكیك آن‌ها برای دیگران سخت است، به طور جداگانه ببینید و از جمله اینكه با مشاهده موجودات، بتواند خود وجود را كه اتحاد قوی با موجود دارد، تفكیك كند و می‌تواند این حقیقت را حس كند؛ نه اینكه در ذهن بفهمد كه چگونه در دریای وجود شنا می‌كند. چگونه مثل شعاع نور با منبع نور در ارتباط است و به بركت چنین دیدگاهی، مرز ماده و این طبیعت را می‌شكند و وارد عالم حقایق می‌شود. آنگاه چگونگی زندگی او هم تغییر پیدا می‌كند. این بحث، رشته درازی دارد و همین مقدار شاید برای ما كفایت كند و اینجا، مطلب را ختم می‌كنیم و قسمت دوم را كه زندگی دنیایی است به لطف خدا از قرآن استفاده می‌كنیم.

عرض شد كه زندگی دنیایی در بیرون نیست. بیرون، طبیعت است. آن [زندگی دنیایی] در درون هركس است. آن، همان امواجی است كه در اثر برخورد با این عالم، در درون هركسی ایجاد می‌شود.

قبلاً مثال زدیم كه سه ظرف آب، گل و یخ را در نظر می‌گیریم. یك ضربه واحد به هر سه وارد می‌كنیم. امواج در این سه ظرف، به تناسب چگونگی آن محتوا است و امواج این‌ها مساوی نیست. حتی در برخی مثل یخ، اصلاً موج ایجاد نمی‌شود. اگر به همین مثال تطبیق بدهیم، سه گونه انسان را در برابر یك حادثه واحد می‌بینیم. كه به این سه نفر تأثیرات [مختلفی می‌گذارد]. یكی را به شدت خوشحال می‌كند و شدت آن حتی به هیجان می‌افتد. دیگری مقداری خوشحال می‌شود. دیگری ناراحت است و حتی به وضع وخیمی افتاده است. دیگری اصلاً بی‌تفاوت است. خوشحالی و هیجان و غصه در بیرون نیست. آنچه بوده، یك حادثه مادی بوده، آنچه زندگی است. این‌ها هركدام امواجبی است كه در درون، ایجاد می‌شود و [فرد] آن را احساس می‌كند. پس زندگی بستگی، به چگونگی نورانیت و تاریكی در درون انسان و لطافت و... دارد و همین‌ةاست كه انواع و اقسام تأثیرات را در خودش به وجود می‌آورد و می‌شود زندگی.

وقتی این توجه به عالم طبیعت می‌شود [توجه انسان]، می‌شود زندگی دنیایی و وقتی این توجه به عالم حقیقت باشد، می‌شود زندگی آخرتی. پس در یك موضوع و حادثه این عالم، زندگی‌ها متفاوت است.

ویژگی‌های زندگی دنیایی را [خداوند متعال] در سوره حدید آن هم با ادات حصر بیان می‌كند. یعنی حقیقت [زندگی دنیا] این است و جز این نیست. دنبال چیزهای دیگر نروید.

در سوره حدید آیه 20 می‌فرماید: «اعْلَمُوا أَنَّمَا الْحَیاةُ الدُّنْیا لَعِبٌ وَ لَهْوٌ وَ زِینَةٌ وَ تَفاخُرٌ بَیْنَكُمْ وَ تَكاثُرٌ فِی الْأَمْوالِ وَ الْأَوْلادِ». انگار خداوند زندگی دنیا را در یك لوله آزمایش ریخت و مواد آن را تجزیه فرمود و تمام آن‌ها را جداگانه به ما معرفی فرمود: لـهو، لعب، زینت، تفاخر بین همدیگر و تكاثر بین اموال و اولاد. این‌ها ویژگی‌های زندگی دنیایی است. اگر همین‌ها را در مراقبه خود بررسی كنیم، می‌فهمیم آیا زندگی ما، دنیایی است یا آخرتی و به چه درجه‌ای؟

اول با لفظ اعْلَمُوا ما را بیدار می‌كند. وقتی بخواهیم مطلب مهمی را به كسی بگوییم، ابتدا می‌گوییم: توجه كن، گوشاتو باز كن، دقت كن و بفهم. شنونده می‌فهمد كه مطلب بسیار مهم است. معلوم است كه اگر ما چنین توجه و تمركزی را نداشته باشیم، فهم آن خیلی مشكل است. صرف خواندن ترجمه یا اینكه بگوییم 10 جلد تفسیر خوانده‌آم یا حتی آن را تدریس هم كرده‌ایم، نیست. فهم این، ظرافت خاصی می‌خواهد. این‌ةا نیست؛ هنوز نفهمیده‌ایم مطلب چیست. علم خاص و توجه خاص می‌خواهد. وقتی قرآن می‌گوید «اعْلَمُوا» تا «اعْلَمُوا» را نفهمیم، اصلاً نمی‌توانیم متوجه بشویم حیات دنیا را. آنقدر تخیلات در آن دخالت كرده و شیطان، [كه نمی‌توانیم متوجه شویم].

پس از آن دقت، با لفظ «أنّمَا» حصر می‌كند حیات دنیا را. كه آنچه كه [قرآن] و نهج‌البلاغه مذمت كرده‌اند، این را می‌گویند. ریشه آن اگر از این‌ها باشد، زندگی دنیایی است ولو ظاهر الهی هم داشته باشد. می‌فرماید: «الْحیاةُ الدُنیا». صحبت از زندگی دنیایی است نه خود این دنیا و این نظام مقدس و پاك.

خوب، «لعب» یعنی چه؟ می‌فرمایند: «هدفی را انسان انتخاب می‌كند و خیلی جدی برای رسیدن به آن بكوشد. اما پس از مدتی آن ول كند. این كار، با آن همه برنامه‌ریزی نمی‌سازد. پس یك كار لعب است. و این كار در كارهای بچه‌ها خیلی زودتر محسوس است. چند نفر یا به تنهایی، یك چیزی را انتخاب می‌كنند و قانون‌گذاری می‌كنند كه چنین باشد و اگر چنین نباشد، از بازی اخراج می‌كنیم. حتی گاهی بر سر آن دعوا می‌كنند و همدیگر را می‌زنند. چند ساعت روی آن كار می‌كنند. اما بالاخره همه چیز را ول می‌كنند و می‌روند دنبال كار خودشان و هر كسی خانه خودش.

معنای لعب این نیست كه كارهای بچه‌ها بازی است. نه‌خیر، كارهای بچه‌ها، از مصادیق بازی است. هر فعالیتی با چنین تطبیق كند، می‌شود بازی. چه ثروتمند، چه دانشمند و... .

قرآن می‌فرماید زندگی دنیا - نه دنیا – بازی است، لعب است. یعنی امواجی كه در درون آن ایجاد می‌شود، حالت بازی دارد. یعنی یعنی از آنجا كه كوته‌بین هستند و فقط موجودات را می‌بینند نه حقیقت وجود را، بر سر یك چیز بی‌پایه‌ای متكی می‌شوند و خیلی جدی دنبال آن می‌روند. در حالی كه در عالم واقع اساسی نداشته است. این جهان را كه یك طرفش عدم است و مانند سایه به تناسب آن، جلوه‌ای به وجود آمده و مسقل نیست، اهل دنیا، این عالم را مستقل می‌بینند و در نتیجه توجهش به این موجودات است و روی آن حالات خودش خیلی جدی هم گرفته.

مثال ساده‌تر: یك آزمایشگاه بسیار مجهز را كه دستگاه‌های بسیار مهمی در آن است، در نظر بگیرید. چند نفر را برای امتحان وارد آن می‌كنیم. یكی انسان كوته فكری در حدود دو سه ساله است. فقط دست به چیزهای مختلف می‌زند و به همان نسبت لذت می‌برد. یك انسان دیگر كه كمی بزرگتر است، عمیق‌تر می‌بیند كه چیزها، درخشندگی عجیبی دارد. او هم از آن درخشندگی‌ها لذت می‌برد و عمیق‌تر از آن هیچ چیز نمی‌بیند.

اگر یك خورده دیگر بالاتر باشد، شكل‌ها و منحنی‌ها و برآمدگی‌ها و صورت این ابزار را می‌بیند كه خیلی زیباست. به همان مقدار كه عمق در همان یك دستگاه پیدا می‌كند، جدیتش قوی‌تر می‌شود. وقتی عمیق‌تر می‌شناسد و می‌تواند قطعاتش را مثلاً باز و بسته كند، از آن لذت می‌برد و جداً دنبال باز و بسته كردن آن‌هاست. ما همه این برخوردها را مثلاً با آن میكروسكوپ داریم. حالا یك دانشمند چه برخوردی دارد؟ علاوه بر شكل و درخشندگی و منحنی و ... كاربرد آن را می‌بیند. و كشفیات شگفت دیگر با آن انجام می‌دهد. او هم از آن استفاده می‌كند. اما برخورد او با بقیه فرق می‌كند. آن سه چهار نفر دیگر، كارشان بازی است، با همه جدیت خود كه دارند. چون استفاده و شناخت و بهره‌ای كه داشته و جذبه ایجاد شده، در مقابل دانشمند آن دانشمند آن زمان بازیچه‌ای بیش نیست. گذرا و پوچ است در آخر. یعنی اگر چیز درخشنده‌تر از میكروسكوپ به آن كودك كوته فكر نشان دهیم، آن را می‌گیرد و این میكروسكوپ را اصلاً پرت می‌كند آن طرف. اما دانشمند از آن ابزار چند كیلویی ساده، به آن صورت از كاربرد به حقیقت و باطن آن به چیزها پی می‌برد و ارتباطی دارد كه این دیگر با عمق، ارتباط دارد.

این را با همین زندگی ساده سر سفره‌مان تطبیق بدهیم. كسی كبابی یا سیبی را می‌بیند و صرفاً از بو یا مزه آن لذت می‌برد. این آقای جناب چنین و چنان با القاب چنان، این با یك گربه و گوسفند چه فرقی دارد؟! او هم حس استشمام او را جذب می‌كند و از مزه آن لذت می‌برد. [اما] یك كس دیگر، وقتی آن گوشت را می‌خورد، توجه به خواص آن دارد. یك خورده مطالعه دارد. این فرد با كاربرد و خواص این میوه یا گوشت، آشناست. وقتی این سیب را برمی‌دارد و می‌خورد توجه به خواص آن دارد. ضمن اینكه از عطر و مزه لذت می‌برد، اما با آن فرد خیلی فرق دارد. این با گوسفند خیلی فاصله گرفت. اینها، زندگی هستند. امواجلذت این یكی آقا، می‌بیند كه به خاطر آن آگاهی‌ها، یك حالات دیگری در درونش موج می‌زند و لذا زندگی‌اش جور دیگر است.

حالا یك آقایی وقتی به آن غذا نگاه می‌كند، فعل خدا را در آن می‌بیند. مظهر اراده خدا و مظهر اسماءالله هستند. مزه خدا را می‌‌چشد. علاوه بر خواص كاربردی كه آقای غذاشناس آن را می‌خورد، این فرد با یك عمق دیگری حقیقت آن را توجه دارد. ضمن اینكه از عطر و مزه و... لذت می‌برد، در عین حال یك امواج و طول موج‌های دیگری در او ایجاد می‌شود. و زندگی دیگری دارد. اینها همه در درون انسان‌هاست. بیرون یكی است؛ اما امواج فرق می‌كنند.

آن‌ها كه در مسیر معرفت قرار می‌گیرند، در مبارزه با گناه می‌افتند، تازه می‌فهمند كه این گناه چیز عجیبی بوده، اصلاً مستقیماً برای من زندگی ایجاد می‌كند. زندگی می‌شود دنیایی یا آخرتی. پس ما وقتی به این عالم نگاه می‌كنیم، هركس به اندازه شناختی كه از هدف خلقت این عالم مشاهده می‌كند، -نه اینكه در ذهنش خیالبافی می‌كند- به همان اندازه از آن درك می‌كند.

مثلاً یك روستایی دور افتاده را در نظر بگیرید كه تا به حال یخچال ندیده است. (البته امروز به بركت انقلاب اسلامی، بعید است چنین روستایی باشد.) خیال می‌كند این هم كمد است. می‌خرد می‌برد به روستای خودش، با چه زحمتی و برای دیگران پز می‌دهد و چه لباسی را در آن می‌گذارد. با همه این كارها، این كار یك بازیچه است. یعنی این همه كار جدی برای یك هدف بی‌اساس است. در حالیكه یك متخصص، داروهایی را در آن می‌گذارد كه با آن‌ها جان انسان‌ها را نجات می‌دهد. این تلاش، درست نبوده. هدف اینكه چرا این یخچال را درست كرده‌اند نمی‌داند و برای خودش هدفی در خیال درست كرده، بنابراین [این تلاش بازیچه است].

مثل آن انسان‌هایی كه در مسیر معرفت نیفتاده‌اند، در شناخت این عالم، مثل همان شناخت آن روستایی از آن یخچال است. میوه می‌خورد، از ساختمان استفاده می‌كند و ... اما فقط صورت را می‌بیند و این می‌شود بازی. اما اهل معرفت چیز دیگری را می‌بینند.

هر دو كشاورزند؛ اما آن كشاورز ولو بهترین كیفیت و صادرات را داشته باشد، اما آخرش چه؟ می‌خواهد به اینجا برسد كه مثلاً 10 میلیون جایزه دادند یا روزنامه‌ها بگویند كشاورز نمونه است. در حالیكه مگر هدف از خلقت كشاورزی، اینها بود؟! هر برگ برگ آن‌ها چه معانی را می‌خواهد بدهد، هیچ خبر از این‌ها نیست. یك صورتی از این عالم را می‌بیند و از باطن آن غافل است. قرآن می‌فرماید:

«یَعْلَمُونَ ظاهِراً مِنَ الْحَیاةِ الدُّنْیا وَ هُمْ عَنِ الْآخِرَةِ هُمْ غافِلُونَ». (روم – 7)

مرحوم علامه طباطبایی رضوان الله علیه درباره این آیه می‌فرمایند: در اینجا «ظاهراً» را كه نكره آورده، برای این است كه آن را تحقیر می‌كند. از این دریای هستی، یك موجودات، امواجی، صورتی، این‌ها همین مقدار می‌دانند و در حالیكه آن‌ها از باطن آن دنیا، از حقیقت آن و آخرت آن، همان‌ها بی‌خبرند.

یا در سوره عنكبوت آیه 64 می‌فرماید: «وَ ما هذِهِ الْحَیاةُ الدُّنْیا إِلاَّ لَهْوٌ وَ لَعِبٌ وَ إِنَّ الدَّارَ الْآخِرَةَ لَهِیَ الْحَیَوانُ لَوْ كانُوا یَعْلَمُونَ». همه این موفقیت‌ها و شكست‌ها و ... همه بازی است. در همین دنیا انسان در شعله جهنم است. كینه و شادی و... خلق نشده كه به این‌ها برسد. اما اهل معرفت در همان حادثه واحد از حالات دیگری برخوردارند.

مختصر توضیحی می‌دهیم درباره حیات دنیا از این ویژگی كه لعب است. فقط این نیست كه فلانی آپارتمان دارد، شد اهل دنیا. همان سواد؛ می‌گوید من این علم را، سواد را دارم. گاهی واقعاً احساس می‌كند كه اصلاً «من» این را دارم. در لحظه جان دادن این‌ها می‌رود كنار. گاهی 5 سال قبل از مرگ، حافظه كاملاً پاك شده است. بعد از مرگ، معلومات دیگری می‌آید نه آن معلوماتی كه در ذهن وجود دارد.

پس تا زمانی كه در مقدمه، عادت‌های زشت و گناه و... را زیر پا بگذارد. می‌رسد به اینكه می‌فهمد، صورت این عالم، صورتی ناپایدار است. و می‌فهمد كه موجود، دیگر اصالتی ندارد. آن وقت به گذشته كه نگاه می‌كند، می‌فهمد كه چقدر عمر خود را در لعب صرف كرده و غیر این راه، راه دیگری نیست. [ولو] صد جلد معارف و صد جلد فلسفه بخواند و اصلاً تدریس كند. این‌ها یك چیز علمی است. می‌ارزد كه بگوید حالا كه این همه سرنوشت‌ساز است، چرا این همه سهل‌انگاری؟ و ان‌شاءالله راه باز شود و نفرت از زندگی دنیا را كه در روایات است، انسان بفهمد.

 




طبقه بندی: جزوه ی معرفت نفس و فطرت، 
نگارش در تاریخ دوشنبه 4 مهر 1390 توسط العبد العاصی | نظرات ()
درباره وبلاگ

سلام و رحمة الله.این وبلاگ در نظر دارد جزوه،فایل های صوتی،مطالب و سخنرانی های اخلاقی تربیتی بزرگان را در اختیار شیفتگان و سالکان سیر الی الله قرار دهد تا عاشقان حضرت حق با استفاده از مطالب تربیتی و رهنمودهای عارفانه ی بزرگان این راه را طی نمایند .وبلاگ علاوه بر این رهنمودها، مطالب ودرس های اخلاقی وعرفانی شاگردان آیت الله سعادت پرور را در اختیار علاقمندان قرار خواهد داد.ان شاءالله
التماس دعا
پست الکترونیک
تماس با مدیر
موضوعات
آخرین مطالب
جستجو
آرشیو مطالب
نظر سنجی
نظر شما در مورد این وبلاگ





نویسندگان
صفحات جانبی
پیوند ها
آمار سایت
بازدیدهای امروز : نفر
بازدیدهای دیروز : نفر
كل بازدیدها : نفر
بازدید این ماه : نفر
بازدید ماه قبل : نفر
تعداد نویسندگان : عدد
كل مطالب : عدد
آخرین بازدید :
آخرین بروز رسانی :

  نرم افزار مدیریت اطلاعات شهدا -ایثار