تبلیغات
ایها السالکین - درس اخلاق[جلسه ی پانزدهم]
قال رسول الله(ص):همانا من برای تکمیل مکارم اخلاق مبعوث شده ام.

بسم الله الرحمن الرحیم

 در ادامه بحث فرق بین دنیا و زندگی دنیایی، رسیدیم به اینكه این عالم، آیات حقایق هستند كه اهل معرفت، به بركت پاكی نفس، هر چه كه در این عالم می‌بینند، متوجه به حقیقت آن می‌شوند و مجاهده می‌كنند تا به آن حقیقت برسند. اگر این مجاهده، قدرت پیدا كند و این نورانیت، قوی بشود، می‌رسد به آنجا كه دیگر در این عالم، هیچ چیز مستقلی را به عنوان موجود مستقل نمی‌بیند. و هر چه را می‌بیند، در نور می‌بیند، نه در آینه. در آینه‌های ظاهری هم همین است. اگر فرد سطحی نگاه كند، تصویری را كه می‌‌بیند، در آینه می‌بیند. اما اگر دید، عمیق‌تر باشد، می‌بیند كه آنچه را كه می‌بیند، در نور می‌بیند و می‌بیند كه آن شیشه بی‌خاصیت و كدری بیش نیست. آنچه كه هست، در نور هست.

آنهایی كه به پاكی قوی‌تر می‌رسند، هرچه كه در این عالم می‌بینند، می‌بینند كه در اینجا هیچ استقلالی وجود ندارد. تابش نور وجود است بر عدم و از عدم، یك نمودی پیدا می‌شود. برای درك، می‌توان سایه را مثال زد كه كاملاً محسوس است كه چگونه نور در عدم، ایجاد سایه می‌كند و این سایه، یك چیز بسیار عجیب است.

آنقدر قابل دقت و توجه است كه قرآن، مخصوصاً در مورد سایه، بیاناتی فرموده و به صورت‌های مختلف، در نقش سایه و شناخت سایه، مطالبی فرموده كه بسیار قابل دقت است. حتی در سایه‌های بهشتی، در جهنم و در همین عالم. همین سایه كه ما به حسابش نمی‌اوریم، شگفتی‌های عجیبی دارد كه ما را به آن، رهنمون می‌شود. در آیه 81 سوره نحل می‌فرماید: «وَ اللَّهُ جَعَلَ لَكُمْ مِمَّا خَلَقَ ظِلالاً». «خداوند برایتان قرار داد از هر چیزی كه آن را خلق كرد، سایه‌هایی.» مرحوم علامه طباطبایی رضوان الله تعال علیه، در مورد به كار بردن لفظ "جَعَلَ" در این آیه می‌فرماید: «چرا نفرموده سایه را خلق كرد؟ بلكه فرمود در آن چیزهایی كه خلق كرد، سایه قرار داد، تا بفهماند كه سایه یك امر عدمی است و خلقی نیست و به خلق موجودات دیگر پدید می‌آید، نه خلق مستقل. خودمان هم دقت كنیم، واضح است كه تاریكی محض، یك امر عدمی است. یعنی عدم نور. و از طرف دیگر، این سایه، خود آن تاریكی محض نیست و نور هم نیست. نه به آن نور می‌شود گفت و نه تاریكی محض. یك چیزی است كه به بركت تابش نور بر آن تاریكی محض، آن سایه نمود پیدا می‌كند و این سایه، موجودیتش، مستقل نیست. یك وضع خاصی دارد: نسبت به تاریكی محض، اظهار وجود می‌كند، اظهار منیت می‌كند و می‌بالد كه من هستم. اما همان كه متوجه نور می‌شود، سرشكسته می‌شود و تمام عدم هیچ بودن [خود] را توجه می‌كند. سایه كجا، نور كجا؟!

پس، از تابش نور به فضای تاریكی محض، یك نمودی به نام سایه پیدا می‌شود كه نسبت به تاریكی محض، نمود دارد و اظهار وجود و استقلال و منیت می‌كند. اما نسبت به نور، برعكس، عدم بودنش و هیچی بودنش و كاملاً ذلتش محسوس است. پس می‌شود یك چیزی كه ظاهراً باشد، اما در عالم واقع، نیست [نباشد!]. این سایه، چیزی عجیبی است. خداوند در آیه دیگر در مورد سایه می‌فرماید:

« أَ لَمْ تَرَ إِلى رَبِّكَ كَیْفَ مَدَّ الظِّلَّ وَ لَوْ شاءَ لَجَعَلَهُ ساكِناً ثُمَّ جَعَلْنَا الشَّمْسَ عَلَیْهِ دَلِیلاً. ثُمَّ قَبَضْناهُ إِلَیْنا قَبْضاً یَسِیراً.» (فرقان 45 و 46)

این چند آیه، فقط درباره سایه است. قرآن به آن عظمت كه یك حرف هم اضافی صحبت نمی‌كند، [این چند آیه را فقط درباره سایه بیان می‌فرماید]:

مگر نمی‌بینید قدرت پروردگارتان را كه چگونه این سایه را كشید و اگر می‌خواست البته آن را به صورت ساكن قرار می‌داد. (نه كشیده می‌شود و نه كوتاه می‌شد. مثل دیواری كه ثابت است). سپس برای آن قرار دادیم، خورشید را دلیل. (یعنی اگر تابش خورشید نبود، چیزی به نام سایه، وجود نداشت. هر چه هست، وجود سایه، به دلالت تابش خورشید). سپس ما همان سایه را گرفتیم و قبض كردیم، قبض كردنی بسیار آسان و بی‌سروصدا.

البته آیه‌های قبلی، [قبل از این دو آیه] در مورد هدایت است و این بحث نور و ظلمت، معنای بسیار گسترده‌ای دارد. اما در این قسمت آیه، بحث موجود و وجود را مطرح می‌كند.

«ثُمَّ قَبَضْناهُ إِلَیْنا قَبْضاً یَسِیراً» یعنی آن را طوری به طرف خودمان كشیدیم كه هیچ و نابود كردیم. اما این، در ظاهر امر است. شما خیال می‌كنید كه از بین رفت و شب، سایه تمام شد. خیلی باید معرفت را بالا ببرید و از این دیدگاه ضعیف و كوته‌فكرانه دربیایید كه تمام شد. همین سایه، آمد به سمت ما، پیش ما (...إِلَیْنا قَبْضاً یَسِیراً) آن هم با سادیگ و بی‌سروصدا. كجا رفت؟ چیز عدم نداریم به آن معنا. [كه بگوییم نیست و نابود شد.] می‌فرمایند: همین عالم ماده، همین عالم «مد شده»، همین عالمی كه كه كشیدگی و طول و عرض پیدا كرده، به نظر ما یك موجود مستقل به حساب می‌آید. ما خیال می‌كنیم كه این تصویر در آینه است. آنجا فقط نور است. می‌فرماید نور هستی تابش می‌كند بر عدم مطلق و موجود، نمود پیدا می‌كند. پس ما در عالم هستی، یك نوری داریم كه البته این نور درجاتی دارد. « اللَّهُ نُورُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ». بزرگان [در این‌باره] مطالب مفصلی فرموده‌اند. در دعای شریف جوشن كبیر هم بند مخصوصی در مورد نور داریم.

یكی از درجات نور، همان نور وجود است. وجود، یك نور بیشتر نیست. وقتی به عدم تابش می‌كند، موجود، نمود پیدا می‌كند. موجود زیاد است. موجودات بی‌شمارند. موجودات، همچون سایه‌هایی هستند كه از نور وجود، نمود پیدا كرده‌اند.

به عبارت دیگر، نور وجود نگوییم. بگوئیم نور هستی. نور هستی یكی بیش نیست. اما هست‌ها، بی‌شمارند. پس ما نمی‌توانیم یك موجودی پیدا كنیم كه مستقلاً خودش باشد. این نمود وجود نور است. «هستی» [یكی هست]. نمی‌‌توانیم پیدا كنیم كه منهای تابش نور هستی، «هست» باشد. [منهای آن] همان لحظه، نیست می‌شود. كاغذ، نسبت به عدم نمود دارد. اما نسبت به تابش نور، هستی نیست. به دلالت نور هستی، هست شده؛ نه اینكه [خودش وجود مستقل باشد]. و این نه عدم و نه نور هستی مطلق است و شده «هست». خود ما «هست»یم، نسبت به عدم، بله احساس وجود می‌كنیم. یك شیئی هستیم بالاخره. اما مطلق هسیت نیستیم. تمام موجودات عالم [هم همینطورند]. پس اگر تا بخواهیم نور وجود را از موجود، بگیریم، این عدم است و موجودی در كار نیست.

پس این موجوداتی كه در اثر تابش نور هستی، از عدم كنده شده‌اند، همیشه ثابت نیستند. این‌ها قبض می‌شوند و قبضشان، بسوی ماست. در بین این موجودات، این انسان است كه می‌تواند ذات نوری خودش را بفهمد. موجودات دیگر از درك آن عاجزند. این ستونی كه سایه دارد و [سایه‌اش] بزرگ و كوچك می‌شود؛ اما هیچ نمی‌فهمد كه سایه دارد و تازه بزرگ و كوچك هم می‌شود. نه تنها ستون، بلكه درخت كه بالاخره روحی دارد. این هم از درك آن عاجز است. همچنانكه از درك وجود خود هم عاجز است. حتی حیوانات كه درجه وجودی بالاتری دارند، این‌ها هم از درك این معنا عاجز هستند. نه از موجودیت خودش كه «نور وجود بر من تابش كرده» [آگاه است] و نه از سایه خودش. این انسان است كه می‌فهمد: «عجب! من سایه‌ام در صبح، یك جوری بود. ظهر و عصر و ... یك جور دیگر بود و شب، نیست شد و اگر این [موضوع] را آگاهی می‌تواند پیدا كند، می‌تواند به موجودیت خودش كه من از تابش نور به عدم، موجود شده‌ام، [پی ببرد].

و یك حقیقت دیگر این كه هرقدر به نور نزدیكتر، بشود، سایه‌اش كمرنگ‌تر می‌شود. تا جایی كه به خود نور برسد. اما می‌فهمد كه «من كمرنگ‌ترین سایه‌ هم باشم، بالاخره تا به خود نور برسم، فرقی دارم.» این انسان، می‌تواند طوری به نور نزدیكتر بشود و كمرنگی تاریكی عدم را احساس كند، برخلاف موجودات دیگر.

اما این نور وجود، نور آفتاب نیست كه گرما و اثرات ظاهری دارد. هرچه درجات وجود، قوی‌تر می‌شود، «موجود» هم نسبت به آن به درجه وجودی بالاتزی می‌رود. اینكه نبات چیزی دارد كه سنگ ندارد، این به خاطر همان تابش نور وجود است. یعنی ابعاد وجودی، هرچه قوی‌تر می‌شود، شگفتی‌های دیگری در آن ظهور می‌كند كه در سنگ و كلوخ نبود. و همچنین گیاه، نسبت به حیوان، خیلی از ابعاد وجودی را ندارد. پس هرچه درجه وجودی، در آن موجود، شدت پیدا می‌كند، ابعادی در آن ظهور می‌كند كه در دیگری نیست.

مثلاً یك حیوان، تشنگی را حس می‌كند اما گیاه، اگر تنشه هم باشد، حس نمی‌كند. اینكه از این حس تشنگی، عذاب می‌كشد و وقتی آب می‌خورد، لذت می‌برد. این لذت، یك چیز دیگری است كه آن گیاه، ندارد. هر كدام این‌ها، درجاتی است از آن وجود كه هر چه قوی‌تر می‌شود، آن آثار، قوی‌تر می‌شود. با دید تحقیقی، این یك تفاوت بسیار شگفتی است.

مثلاً می‌بینیم كه حیوانی مثل شتر، سرما را می‌فهمد و می‌فهمد كه مثلاً اینجا سرد است. اما 50 سال هم سرما بماند، نمی‌فهمد كه اگر در را ببندیم، اینجا گرم می‌شود. تازه چشم به آن بزرگی هم دارد! و هزاران سال هم از نسل او گذشته. اما باز هم نمی‌فهمد. در خالیكه این را یك بچه هم می‌تواند بفهمد. این‌ها آثار درجه وجودی است. هرچه درجه وجودی بالا می‌رود، سایه كمرنگ‌تر می‌شود و از تاریكی محض جدا می‌شود.

پس در سیروسلوك الی الله، انسان سعی می‌كند اینكه از یك جهت، در عدم است و از طرف دیگر، در اثرتابش نور هستی، وجود پیدا كرده، این را می‌خواهد قوی‌تر كند. هرچه قوی‌تر كند، درجات وجودی قوی‌تر می‌شود. پس اینكه در آیاتی، انسان را چهارپا و بلكه پایین‌تر معرفی می‌كند و در جای دیگر مؤمن را نور «و یخرجهم من الظلمات الی النور»، این یك رابطه با درجه وجودی دارد. (این تعابیر مختلف به خاطر تفاوت در درجه وجودی است.)

هرچه به نور نزدیكتر می‌شود، بالاتر می‌رود تا اینكه خود هستی را بفهمد و وقتی هستی را فهمید و عاشق آن شد، زندگی را در پهنه «هستی» باز می‌كند. این زندگی، زندگی عجیبی می‌شود. زندگی در پهنه هستی؛ نه در محدوده موجودات و هست‌ها.

یكی دیگر از بركات سیر الی الله، این است كه از موجودیت به وجود نزدیك می‌شود. مثال زدیم كه یخ، دو جور در آب، شنا می‌كند؛ یكی با حفظ موجودیت و قالب یخ بودن خود، كه یك دوئیت دارد بین آب و یخ. اما یك وقتی هست كه این یخ، در موجودیت خودش شنا می‌كند، وقتی است كه ذوب می‌شود و خود آب می‌شود. می‌رسد به اینكه من خود آب هستم. در حقیقت خود شنا می‌كند. این یك شنا دیگری است. این انسان هم یك وقت در پهنه موجودات حركت می‌كند و یك وقت است كه به خود آن وجود كه نمود آن موجود است، به آن برسد. آن وقت است كه «إِنَّا لِلَّهِ وَ إِنَّا إِلَیْهِ راجِعُونَ» و «لا إلهَ إلّا الله» معنا پیدا می‌كند. اینكه ما معنای لفظی داریم كه ختم «لا إلهَ إلّا الله» می‌خواهیم بگیریم، مثلاً 1000 یا 10000 تا بگویی چنین و چنان می‌شود؛ این‌ها همه ذهنی است. وقتی سیروسلوك كرد، درجه وجودی بالا می‌رود و معنای «لا إلهَ إلّا الله» معنا پیدا می‌كند. در این حالت «لا إلهَ إلّا الله» خواص عجیبی دارد.

خدا روحش را شاد كند؛ یكی از اهل معرفت، از خاطراتش نقل می‌كرد كه از استادی استفاده می‌كردم. گفتم كه به من ذكر «لا إلهَ إلّا الله» را می‌گویی؟ استاد فرمود: «تو توانش را نداری، فعلاً این "الله" را بگو، بعداً می‌گویم. متأسفانه [این چیزها] با شكلك بازی‌‌های عرفان‌نما [مخلوط شده است]. این‌ها نیست. باید به آنجا برسد كه [معنا را بفهمد].

وقتی یك حیوانی گرسنگی و تشنگی را احساس می‌كند، اینكه «گ ر س ن گ ی» و «ت ش ن گ ی» نیست كه به گیاه بگوید یعنی چه؟ اصلاً لفظ نیست كه، معناست. اصلاً وجود الفاظ بعد از وجود معانی است. اول معنایی بود، بعد الفاظ پیدا شده. این، یك چیز محسوسی است. الفاظ بعد از معانی است. كسی كه «آخ» می‌گوید، اول پایش درد گرفته و آن را احساس كرده، بعد گفته است: «آخ».

ذكر هم همینطور است. اینكه استادی می‌گوید زیاد استغفار كنید، چیز كمی نیست. فرد می‌گوید من فكر می‌كردم عرفان این است كه 12 ساعت ذكر بگویم و ... و بعد نور آبی ببینم و بعد آن نور محو شود و بعد نور قرمز ببینم و ...!!

اما تنسانی كه می‌بیند این گناه، درجه وجودی او را پایین آورده، پشیمان می‌شود و [قصد جبرن دارد]. اینجا ذكر استغفر الله و ... اثر دارد. پیامبر اسلام با آن عظمت، بعد از جدا شدن از مردم، 70 مرتبه استغفار می‌كرد. پس هرچه از این درجات، محرومیم، خودمان را كسی می‌دانیم و ارزش می‌گذاریم و مستقل می‌بینیم. گرفتاری‌ها از همین‌جا ناشی می‌شود. اگر « اللَّهُ نُورُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ» را بفهمیم، شكسته می‌شویم و تمام خیالبافی‌ها و خودبزرگ‌بینی‌ها را كنار می‌‌گذاریم. البته شكسته می‌شویم نه اینكه بروم در وسط خیابان ادا اطوار دربیاورم و آدامس بجوم كه شخصیت خودم را بریزم. این حرف‌ها نیست. مؤمن وظیفه دارد شخصیت خود را (به معنای مؤمن بودن خود) حفظ كند. البته نه اینكه شخصیت حیوانی خود را. باید از درون برسیم كه من سایه و هیچم. عدمم و این سایه كه وجود [ندارد به چه می‌بالد].

لذا ادعیه تار و پود انسان را به هم می‌ریزد و دوباره می‌سازد. همین ادعیه ماه رجب و شعبان و رمضان. لذا بزرگان می‌فرمایند لازم نیست كه به عنوان عمل روز انجام دهیم. دعای روز رجب را برداری و هر چه می‌توانیم روی آن تفكر كنیم و مخصوصاً آن عبارت‌هایی را كه با حالمان هم‌خوانی دارد، تكرار كنیم. و برسیم إن‌‌شاءالله به آن لحظه كه ببینیم ما موجودیم؛ یعنی از تابش هستی به عدم، نمودی داریم. «الفقرُ فَخْری» به این معناست. نه اینكه آدم تهیدستی باشم و نیازمند به دیگران. به این معنا نیست. فقر به این معناست كه در دعای عرفه هم عبارت‌های خیلی قابل دقتی دارد.

این بحث‌ها برای تبیین بیشتر راه سیروسلوك است. و اینكه بدانیم می‌خواهیم كجا برویم و فرق عرفان نهج‌البلاغه و قرآن با دكان‌بازاری‌ها چیست و چقدر فاصله دارد. این جلسات، برای تبیین معنای عرفان است نه جلسه عرفان. عرفان كار بزرگان است.

 




طبقه بندی: جزوه ی معرفت نفس و فطرت، 
نگارش در تاریخ سه شنبه 29 شهریور 1390 توسط العبد العاصی | نظرات ()
درباره وبلاگ

سلام و رحمة الله.این وبلاگ در نظر دارد جزوه،فایل های صوتی،مطالب و سخنرانی های اخلاقی تربیتی بزرگان را در اختیار شیفتگان و سالکان سیر الی الله قرار دهد تا عاشقان حضرت حق با استفاده از مطالب تربیتی و رهنمودهای عارفانه ی بزرگان این راه را طی نمایند .وبلاگ علاوه بر این رهنمودها، مطالب ودرس های اخلاقی وعرفانی شاگردان آیت الله سعادت پرور را در اختیار علاقمندان قرار خواهد داد.ان شاءالله
التماس دعا
پست الکترونیک
تماس با مدیر
موضوعات
آخرین مطالب
جستجو
آرشیو مطالب
نظر سنجی
نظر شما در مورد این وبلاگ





نویسندگان
صفحات جانبی
پیوند ها
آمار سایت
بازدیدهای امروز : نفر
بازدیدهای دیروز : نفر
كل بازدیدها : نفر
بازدید این ماه : نفر
بازدید ماه قبل : نفر
تعداد نویسندگان : عدد
كل مطالب : عدد
آخرین بازدید :
آخرین بروز رسانی :

  نرم افزار مدیریت اطلاعات شهدا -ایثار