تبلیغات
ایها السالکین - درس اخلاق[جلسه ی چهاردهم]
قال رسول الله(ص):همانا من برای تکمیل مکارم اخلاق مبعوث شده ام.

بسم الله الرحمن الرحیم

 

در جلسات گذشته عرض شد كه پست‌ترین عالمی كه از نظر درجه وجودی هست، همین عالم است و این را هم گفتیم كه قرآن، آن را به عنوان آیه معرفی می‌كند و می‌فرماید كه خیلی قابل ارزش و وسیله بندگی خداست. [وگفتیم كه] زندگی دنیا در بیرون و خارج نیست؛ در درون انسان هست. مثلاً چند تا حوضی را كه در یكی آب هست، در دیگری گل هست و دیگری یخ است، [در نظر می‌گیریم]. وقتی ما به هر سه تای این‌ها، یك ضربه واحد وارد می‌كنیم، اگر چه این ضربه‌ها به درون این حوض‌ها، یكسان است، اما تأثیرات و چگونگی امواجی كه در درون آن‌ها حاصل می‌شود، به تناسب وضعیت محتوای آن‌هاست. اگر انسان را آن حوض و محتوا را آن روح حساب كنیم، آن كیفیت و چگونگی امواجی كه در محتوای این‌ها ایجاد می‌شود و تأثیر می‌پذیرد، آن همان زندگی اوست و زندگی هر كسی بسته به وضعیت روح اوست كه در درون دارد. در بیرون، زندگی معنا ندارد. هرچه در بیرون هست، آن دنیاست.

ادامه مطالب گذشته از دیدگاه خود قرآن این است كه، این عالم طبیعت، آیات خداست و حقایق مقدسی است. ما به بعضی به عنوان نمونه اشاره می‌كنیم.

مثلاً در سوره جاثیه آیه 3 می‌فرماید: «إِنَّ فِی السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ لَآیاتٍ لِلْمُؤْمِنِینَ». علامه طباطبایی(ره) درباره این آیه می‌فرماید: این لفظ «فی» به معنای ظرف نیست. [یعنی به این معنی نیست كه] در زمین و آسمان‌ها و ...، بلكه منظور این است كه یعنی اصلاً خود این آسمان‌ها و زمین با ابعاد گوناگونش است.

مثلا می‌گوییم:«در آب خاصیت‌هایی هست.» به این معنا نیست كه یك آب داریم كه به عنوان ظرف باشد و یك خاصیت‌هایی هم باشد كه در درون آب است [به طوریكه آب و خاصیت] مثل «كاسه» و «آب» باشد و آب مورد نظر نباشد و فقط خاصیت، مورد نظر باشد. بلكه [در این مثال]، آب مورد نظر است با كلیه خصوصیاتش.

یك وقت می‌گوییم آسمان‌ها و زمین، آیات خداست. در این صورت، یك آیه می‌شود. یك وقت هم می‌گوییم:«در آسمان‌ها وزمین ...». این، ابعاد بی‌شماری را شامل می‌شود كه كل آسمان‌ها و ... با تمام ابعادش منظور است.

حال قرآن می‌فرماید: این‌ها آیاتی است برای «مؤمنین».

و یا در آیه 4 سوره جاثیه می‌فرماید:« وَ فِی خَلْقِكُمْ وَ ما یَبُثُّ مِنْ دابَّةٍ آیاتٌ لِقَوْمٍ یُوقِنُونَ». یعنی در واقع همه انسان‌ها عاجزند این آیات را بفهمند. آن‌ها كه لایقند، آن‌ها را مشخص می‌كند. در آیه بعد می‌فرماید:«وَ اخْتِلافِ اللَّیْلِ وَ النَّهارِ وَ ما أَنْزَلَ اللَّهُ مِنَ السَّماءِ مِنْ رِزْقٍ فَأَحْیا بِهِ الْأَرْضَ بَعْدَ مَوْتِها وَ تَصْرِیفِ الرِّیاحِ آیاتٌ لِقَوْمٍ یَعْقِلُونَ». (جاثیه ـ 5)

این یك نمونه‌ای بود كه «اهل یقین»، «عقلا» و «مؤمنین» می‌فهمند كه آیاتی است، یعنی چه؟

در سوره شوری آیه 29 می‌فرماید: «وَ مِنْ آیاتِهِ خَلْقُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ ما بَثَّ فِیهِما مِنْ دابَّةٍ».

می‌فرماید: «و خلق آسمان‌ها و زمین و هر آنچه كه در آن پراكنده شده از جنبندگان، آیاتی است.»

و یا می‌فرماید: «وَ مِنْ آیاتِهِ أَنْ تَقُومَ السَّماءُ وَ الْأَرْضُ بِأَمْرِهِ». (روم ـ 25) یعنی اینكه قوام عالم به امر اوست. در این حقیقت، آیه‌ای است.

آیه یعنی چه؟ آیه هر آنچه را می‌گویند كه نشانه‌ای است از یك چیز دیگر. منتها این آیه كه یك نشانه است، گاهی بسیار ضعیف است و گاهی بسیار قوی است. مثلاً یك ساختمان در بیابان، نشان می‌دهد كه یك معماری آن را ساخته است. اما یك وقت هم مثلاً رطوبتی را در دیوار می‌بینیم كه نشان می‌دهد آبی از یك جا نشت می‌كند. این نشان دادن بسیار قوی‌تر است. [نسبت به رابطه آن ساختمان و معمار.] این یك رابطه مستقیم است. یا مثلاً یك راننده به آینه نگاه می‌كند و می‌بیند مسافر فلان كار می‌كند؛ مثلاً از صندلی بلند می‌شود. این آیه است. این مستقیما‌ً نشان می‌دهد. این نشانه خیلی قوی‌تر از آن ساختمان است.

پس هر كس به اندازه روحش و نورانیتی كه در باطنش است، می‌تواند این آیاتی را كه قرآن فرموده (آسمان و زمین و تمام موجودات و ...) [ببیند]، بستگی دارد كه چونه خدا را از این‌ها، ببیند. آیا كسی كه با براهین فلسفی، برهن نظم و برهان علیت و ... می‌بیند [چگونه است؟] خُوب، خوب است؛ اما یكی هم مثل آینه‌ای كه نگاه می‌كند، می‌بیند. اینجا دیگر آیه، یك منای بسیار بالایی پیدا می‌كند. اگر با این دنیا، با دید آیات برخورد كنیم، نه تنها این كه كوچكترین نفرتی در این نیست، بلكه آنقدر مقدس و شیرین و زیبا خواهد شد كه انسان از همین جا، خدا را مشاهده خواهد كرد. در حد مراتب و تناسب خود.

پس در بیرون، زندگی نیست. بیرون هر چه هست، آیه خداست. آن‌ها كه به بركت [پرورش] نفس، توانستند استعداد را در خود شكوفا كنند كه با مشاهده این حقایقی را برسند و به سوی آن حقایق، حركت كنند، اینجاست كه زندگی‌شان، آخرتی می‌شود. با توجه به معنایی كه عرض شد، كه زندگی در باطن است، حالا روح انسانی، هر چه توجهش به این دنیا می‌شود، زندگی‌اش دنیایی می‌شود و هر چه با مشاهده این عالم، توجه به حقیقت پیدا كند، زندگی‌اش می‌شود زندگی آخرتی.

مثالی را بزرگان فرموده‌اند كه مولای متقیان، امام علی علیه السلام هم به نوع دیگر، فرموده‌اند. مثلاً شما سالنی را مثلاً یك سالن 15 متری یا ... را به عنوان آزمایش در نظر بگیریدكه دیوار جلویش آینه‌بندی شده است و در این طرف هم سه نفر رو به آینه نشسته‌اند. یكی بچه دو سه ساله كوته فكری است. یكی آدم رشدیافته و تیز هوشی است. یكی هم یك فرد بی‌خیال است. این سه، به طرف دیوار نشسته‌اند. از پشت در، یك چیز قابل توجهی را روی میز (پشت سر این‌ها) گذاشتند. سه عكس‌العمل پیش می‌آید:

آن بچه كوته فكر، با مشاهده آن چیز جذاب در آن آینه، به سرعت به سمت آینه می‌رود و با یك هوس عجیب هم می‌رود كه مثلاً الآن می‌خواهم بخورم. نمی‌تواند بفهمد كه این انعكاس و آیه‌ای است از یك حقیقت پشت سر. به همان درك سطحی و احساسش عمل می‌كند. میوه یك حقیقتی در بیرون است. اما عكس العمل آن میوه در درون بچه، زندگی آن بچه است كه در درون است. [آن بچه]، آخر سر هم می‌رود و هیچ چیز را هم قوی [قبول] ندارد و اگر هم از كسی جلو بزند [در رفتن به سمت آن آینه]، خوشحال‌تر است! تا اینكه با سرعت به آینه بخورد و آینه بشكند و سرش سراسر خون‌آلود بشود و به هیچ چیز هم نمی‌رسد!

تأثیر دوم، آن آدم هوشیاری است كه به محض توجه به آینه، می‌فهمد كه حقیقت پشت سر است. 180 درجه برمی‌گردد و می‌رود و به واقعیت می‌رسد و لذت هم می‌برد. این زندگی به سوی خود واقعیت بود.

سومی كه آدم بی‌تفاوتی است، نه سرش می‌‌شكند و نه بهره‌ای از این نعمت دارد.

حالا این دنیا آیه است. كسی كه به خود این دنیا توجه كند، متوجه نیست كه [ین دنیا]، صورتی است از یك حقیقت بالاتر. اینجا، صورت است نه خود حقیقت و تمام حقیقت. اینجاست كه انسان‌‌ها به اشتباه می‌افتند. یك عده به خود دنیا می‌افتند و جذب آن می‌شوند و ای بسا احساس پیروزی هم می‌كنند و تمام توجه درونش و نفسش به سوی این «نشانه آن حقایق» است. این زندگی، زندگی دنیایی است. لذت‌ها و پیروزی‌ها و امیدهایی دارد. بالاخره 50 سال 60 سال... اما بالاخره این سالن درازایی دارد. در لحظه مرگ [رسیدن به انتهای سالن!] می‌فهمد كه همه، خیال است و پوچ و هیچ خبری نیست.

 

اما آدم تیزبین، هرچه را در این عالم می‌بیند، می‌فهمد كه این، صورت و نشانه‌ای است از یك حقایق بسیار بالا، توجهشان به آن طرف بالاست. كارهایی را می‌كنند كه آن‌ها را به آن حقایق برسانند.

یك عده هم، كاری به دنیا ندارند، چون می‌ترسند اگر دست به دنیا بزنند، به جهنم بیفتند. این‌ها یك عده‌ای هستند كه در حد خودشان، آدم‌های خوبی هستند، اما نمی‌توان كه آدم‌های صاحب معرفتند.

امام علی(ع) در خطبه 82 نهج‌البلاغه چه زیبا می‌فرماید كه [در مورد دنیا]:

« مَنْ أَبْصَرَ بِهَا بَصَّرَتْهُ وَ مَنْ أَبْصَرَ إِلَیْهَا أَعْمَتْهُ». در عبارت اول، "بها" یعنی اینكه آن را وسیله قرار دهد و در عبارت دوم "الیها" یعنی به طرف آن.

یعنی یك عده به دنیا نگاه می‌‌كنند؛ اما "بها". یعنی آن را وسیله قرار می‌دهند برای فهمیدن حقایق بالاتر. به عنوان یك ابزار كه چه حقیقتی در عالم غیب است. آنگاه همین دنیا او را بینا می‌كند و حقیقت‌بینش می‌كند. متوجه می‌كند كه 180 درجه بپیچ به سوی آن حقایقی كه فوق این عالم است. هر دو نگاه می‌كنند. تا نگاه نكنند نمی‌فهمند اصلاً چه خبر است. اما هر هركس به سوی آن نگاه كند، این دنیا همچون كورش می‌كند كه نه تنها به آن نمی‌رسد بلكه هر چه به طرف آن می‌رود، دور هم می‌شود تا اینكه بمیرد.

اگر انسان، لحظه به لحظه انعكاسات درون را توجه كند، هم خودش را توجه می‌دهد و ...

این‌ها مسائل توضیح دادنی نیست، همین‌قدر بحث كافی است كه منظور از دستورات خودسازی و پاك كردن خود، [چیست وما را] به كجا خواهد رساند. و اینكه اهمیت دستور العمل‌های سیر و سلوكی را بشناسیم كه عرفان، راه دكان‌بازاری  و شعبده‌بازی نیست؛ بلكه یك راهی است مبتنی بر قرآن و سنت و باید رسید و توضیح، كافی نیست. از باب اشره فقط مثالی می‌آوریم:

مثلاً ما وقتی میوه‌ها را می‌بینیم، اولاً می‌فهمیم كه ما موجودی هستیم كه از آن‌ها لذت می‌بریم. ثانیاً می‌فهمیم كه چیز‌هایی وجود دارند (نعمتها) كه ما از آن‌ها لذت می‌بریم. ثالثاً باید بفهمیم كه این همه، صورتی از میوه است؛ نه خودش و حقیقتش.

وقتی ما درباره بهشت [و این عالم] صحبت می‌كنیم، هر لذتی در این عالم داریم، اولاً لذت نیست، بلكه صورتی از آن چیزی است كه در نظام دیگر است و حقایقی است كه لذت دارد. این‌ها صورت‌هایی از آن‌هاست.

[ثانیاً] این لذت‌ها رفع الم است. یعنی فرد، یك رنج و دردی را گرفتار است كه ای بسا به دلیل آن هم آگاهی ندارد.

وقتی آن الم برطرف می‌شود، احساس لذت می‌كند. این، رها شدن از آن درد است. لذت چیز دیگری است كه وقتی حقیقت آن لذت‌ها، با عالم ماده آلوده بشود، اصلاً لذت ندارد. قند شیرین را با خاك و نمك قاطی كنید، چه لذتی دارد؟ یك شیرنكی دارد. اما بالاخره لذت نیست.

یك صاحب معرفت، عمیقاً به این معنا توجه پیدا می‌كند. باورش می‌شود كه این ذره‌ای از لذت است. آن هم لذت ذهن در حد خیال. آن هم به آن معنا كه فقط رفع الم است. این كجا و لذت كجا؟!

وقتی از آب لذت می‌برم لذت نیست. از تشنگی رنج می‌برم. آب آن رنج را برمی‌دارد. تخیلاً از آن لذت می‌برم. اما این را هم باور دارد كه در این عالم لذت هست. لذت شرابی، شراب طهوری. آن [شراب طهور] چه است، نمی‌دانم. اما یقین دارم كه هست. چون اشاره‌ای از آن بیرون می‌زند. قرآن، بی‌خود نیست كه باغ‌ها و رودهای جاری از زیر درختان و ... را به عنوان نعمت بهشت می‌شمارد. اینكه بگوید من فقط برای خدا می‌خواهم خدا را عبادت كنم، بهشت را نمی‌خواهم، این‌ها همه‌اش تندروی است و تخیل. یا می‌گوید من از ترس خدا و خجالت گناه نمی‌‌كنم. خدایی كه هنوز نشناخته‌ام، چطور از او خجالت می‌كشم؟! خدایی را كه نشناخته‌ام، چه جوری می‌خواهم به عشق او عبادت كنم؟!

اینكه زندگینامه یك صاحب معرفتی را بخوانیم و بعد شكلك او را در بیاوریم، بسیار خطرناك است. همانطور كه در جلسات گذشته عرض شد، این كار باعث می‌شود كاری را انجام بدهیم كه اصلاً در مرحله ما نیست. یا یك توبه سختی می‌كنیم كه شیطان ما را به آن وامی‌دارد و این توبه اصلاً در سطح ما نیست. كم‌كم كار به جایی می‌رسد كه مریض می‌شویم و روزی می‌بینیم كه اصلاً حوصله نماز صبح خواندن هم نداریم.

باید با راهنمایی استاد باشد و مطمئن شود استاد كه [آن حالتی كه برای شاگرد پیش آمده،] خیال نیست. پس باید در این مرحله ابتدایی توجه به آیه داشته باشیم. وقتی می‌‌گوییم آتش، این آتش كه سوختن نیست، این نشانه سوختن است.

مثلاً یك آینه چطور می‌تواند حقیقت یك سیب را نشان بدهد؟ حداكثر می‌تواند شكل آن را نشان بدهد؟ [آنچه كه آینه به ما نشان می‌دهد] فق در این حد است كه به ما این باور را بدهد كه این سیب است. اما بعد از آن، باید به سمت آن حركت كرد.

بعضی‌ها (بسیار تأسف‌بار است چنین براشت‌ةای به اصطلاح روشنفكری) می‌گویند: اینكه می‌گویند جهنم، این همان بمب اتم است و یا یك همچون چیزی است! تمام این عالم اگر هسته‌هایش داغون بشود، باز هم آن جهنم نیست. چون اینجا، میدان ماده است. آن آتش صحبت می‌كند، برخورد‌هایی دارد با جهنمی‌ها. كدام انرژی در این عالم چنین خواصی دارد؟! درخت بهشتی اصلاً صحبت می‌كند. اصلاً عالم، عالم شعور است.

اینجا این آتش كه آتش نیست. این نشانی است از اینكه اگر گفتند در آن عالم، آتشی است كه می‌سوزاند، آنوقت كسی كه حرام را در شكم خود پر می‌كند، نگوید نه. سوختن چرا؟ خدا رحمان است.

اینجا ببینید كه هزاران انسان سوخته است. نشان می‌دهد كه این‌ها حق است. نه اینكه خود این‌هاست. پس از این آگاهی‌ها، همان كه فطرت، یك خورده تكان خورد، آنوقت در انسان آمادگی پیدا می‌شود كه عشق عجیبی به بهشت و ترس عجیبی ار جهنم پیدا می‌كند. این را قرآن و سنت می‌فرماید. در دعاهای ماه رمضان و ... هست. پس وحشت از این‌ها، واقعیت دارند. پس باید از این مرحله بگذریم تا بیشتر احساس كنیم. این‌ها هست، خدا فرموده است.

منتها اگر نورانیت بالا رفت، تازه بعد از آن مرحله، افعال و صفات خدا را احساس می‌كند. پس از این مرحله معرفت به صفات و افعال خدا می‌رسیم. و اینكه از درون برسد نه بصورت ذهنی و بعد باید دو سه مرحله دیگر را هم طی كند (كه خدا روزی همه ما بكند) تا آنوقت برسد به اینكه بله، عجب! فعل خدا چقدر دوست داشتنی است. یعنی برسد به اینكه این بهشت فعل خداست. اما این رابطه نه رابطه مثل بنّا و ساختمان؛ بلكه رابطه بین سیب و تصویر سیب در آینه است. یعنی ظاهری است و باطنی. حالا می‌بینیم كه «خدا در ما خیالی است»، یعنی چه؟! سیر الی الله یعنی چه؟

این خلاصه مطلبی بود درباره دنیا و رابطه بین دنیا و زندگی دنیا و زیبایی و ارزش و قداست دنیا. و تا اینجا هیچ مذمتی نداریم. اتفاقاً در نهج‌البلاغه، تعریف‌هایی درباره دنیا است. هرچه مذمت شده این‌ها نیست. آنچه كه مذمت شده، زندگی دنیایی است كه در درونمان به تناسب شرایط روحی خودمان پیدا شده است.




طبقه بندی: جزوه ی معرفت نفس و فطرت، 
نگارش در تاریخ سه شنبه 29 شهریور 1390 توسط العبد العاصی | نظرات ()
درباره وبلاگ

سلام و رحمة الله.این وبلاگ در نظر دارد جزوه،فایل های صوتی،مطالب و سخنرانی های اخلاقی تربیتی بزرگان را در اختیار شیفتگان و سالکان سیر الی الله قرار دهد تا عاشقان حضرت حق با استفاده از مطالب تربیتی و رهنمودهای عارفانه ی بزرگان این راه را طی نمایند .وبلاگ علاوه بر این رهنمودها، مطالب ودرس های اخلاقی وعرفانی شاگردان آیت الله سعادت پرور را در اختیار علاقمندان قرار خواهد داد.ان شاءالله
التماس دعا
پست الکترونیک
تماس با مدیر
موضوعات
آخرین مطالب
جستجو
آرشیو مطالب
نظر سنجی
نظر شما در مورد این وبلاگ





نویسندگان
صفحات جانبی
پیوند ها
آمار سایت
بازدیدهای امروز : نفر
بازدیدهای دیروز : نفر
كل بازدیدها : نفر
بازدید این ماه : نفر
بازدید ماه قبل : نفر
تعداد نویسندگان : عدد
كل مطالب : عدد
آخرین بازدید :
آخرین بروز رسانی :

  نرم افزار مدیریت اطلاعات شهدا -ایثار