تبلیغات
ایها السالکین - درس اخلاق[جلسه ی سوم]
قال رسول الله(ص):همانا من برای تکمیل مکارم اخلاق مبعوث شده ام.

بسم الله الرحمن الرحیم

 

اَللّهُمَّ وَفِّقْنا لِمَا تُحِبُّ وَ ترْضَی   

 

به خاطر سؤال بعضی از دوستان، بحث توجه و تفكر (و فرق آن‌ها) را دوباره تكرار می‌كنم تا مطلب،كاملاً واضح شود.

 

 تمركز ـ تفكر ـ تعقل ـ توجه:

تمركز، معنای عامی دارد. وقتی حركت‌های مختلف را بر یك نقطه خاص جهت دهیم، بر آن نقطه، تمركز داده‌ایم. مثلا اگر یك سطل را در نظر بگیریم كه 4 یا 5 سوراخ دارد، آب [در خروج از سطل] به آن‌ها پخش می‌شود. اگر همه سوراخ‌ها را بگیریم و آب فقط از یكی از آن‌ها بیرون بیاید، آب را به آن یك سوراخ تمركز داده‌ایم. یا اشعه خورشید و عدسی[بحث شد].

در تفكر، ذهنمان را كه به جهات مختلف حركت می‌كرد، به سوی شنیدنی‌ها و دیدنی‌ها و تخیلات و انواع و اقسام چیزهای مختلف، آن‌ها را بیرون كرده و كنار زدیم و تمركز دادیم در یك چیز مشخص؛ حركت‌های پراكنده آن را جمع كردیم و از یك معلوم به سوی یك مجهول مشخص؛ اینجا داریم تفكر می‌كنیم. وقتی ذهن را تمركز دادیم به این مجهول، می‌توانیم آن مجهول را قوی‌تر دریابیم.

خود ذهن و فكر، یكی از ابعاد 75گانه عقل است[جلسه قبل]. بعد اگر خود عقل را بر چیزی تمركز دهیم، تعقل است. یك وقت هم هست كه خود حقیقت خودمان را در خودمان، تمركز دهیم، [این] توجه است.

 

   

·  در خود تمركز، فدرت و خاصیتی است و اثر آن و نمود آن حركت‌ها را كه تمركز داده‌ایم، چندین برابر می‌شود. مثل عدسی كه در اثر تمركز اشعه، تخته را می‌سوزاند. یا اینكه وقتی مسأله‌ای را نمی‌فهمیم، اگر همه حركات ذهن را بر آن تمركز دهیم، قدرت آن بیشتر می‌شود و می‌تواند مجهول را دریابد. تمركز چنین قدرتی دارد و این روشن است.

 

اما نكته مهم و قابل دقت، در بحث توجه این است كه:

وجه یعنی حقیقت انسان؛ توجه این است كه حقیقت انسان در خودش توجه پیدا كند.

فرقی است بین تفكر و تعقل، با توجه. در تفكر یا تعقل، یك تفكر كننده است، یك فكر و یك مجهول. اما در توجه (البته توجه بر خود و به فطرت خود)، توجه كننده خودش است، توجه شده هم خودش است و توجه شونده هم خودش است. اینجاست كه مطلب خیلی دقیق است. اگر كسی بتواند چنین وضعیتی را در خود پیدا كند؛ وقتی تمركز كرده، آثار آن در تفكر و ... این همه آثار دارد؛ حال اگر حقیقت انسان، خودش در خودش تمركز پیدا كند، چه می‌شود؟! چه چیزهایی را شناخت پیدا می‌كند. آثار این كار، آن قدر زیاد است كه فقط می‌توان گفت كه انسان، تولد جدیدی پیدا می‌كند!

اما در توجه مشكلاتی است كه تا آن‌ها رفع نشود، توجه حاصل نمی‌شود.

شاید در تفكر بتوان با تمرین، این كار را انجام داد. مثلاً مرتاضان با تمركز ذهن، اراده را بالا می‌برند و در اثر آن، می‌توانند در چیزهایی تصرف كنند و كارهای شگفت‌انگیز انجام دهند و خدا را هم نشناسند. این خیلی مشكل نیست؛ اما توجه به خود، برای هیچ احدی ممكن نیست. فقط از یك راه ممكن است و آن هم این است كه با قوانین قرآن و مسیر الهی می‌توان به آن رسید. آنقدر ظریف است كه اشتباهات كوچك هم نمی‌گذارد به آن برسد.

یكی از موانع مهم كه مانع می‌شود توجه به حقیقت خود بكنیم، تمام اعمالی است كه مطابق دین و قوانین آفرینش ما انجام نشده است.

بلا تشبیه مانند پارچه‌ای كه گِلی شده است و آن گل هم خشك شده، پارچه دیگر امكان باز و بسته شدن ندارد. باید گل را شست و بعد پارچه را باز و بسته كرد. این فطرت، در اثر اعمال، آنقدر خشك شده كه دیگر حتی حركتی برای توجه خودش به خودش ندارد.

راه، فقط از این جاست و تمام. اگر روی این، كار شد و به تدریج تمیز شد و آمادگی برای توجه به خود پیدا كردیم، كم‌كم آماده شناخت جدیدی می‌شویم، كه مخصوص فطرت است؛ نه ذهن و نه حتی عقل، قدرت رسیدن به آن را ندارد. هرچند كه قرآن، غظمت زیادی برای عقل قائل است.

عقل با ابزار (حواس پنجگانه) به شناخت می‌رسد. هر كدام از حواس، صورت‌هایی را به نفس منتقل می‌كند كه بعد...

ذهن مثل معده است كه لقمه‌های  مختلف را به آن می‌دهیم و معده آن را [لقمه‌ها را] سیال می‌كند و ...

ذهن یا فكر، لقمه‌ها را از حواس پنجگانه می‌گیرد و روی آن‌ها كار می‌كند و فعل و انفعالاتی انجام می‌دهد و آن صورت‌های فرد فرد را به یك مفهوم كلی تبدیل می‌كند كه آن مفهوم برای انسان، محكم می‌شود. (البته علم ذهنی نه علم در همه ابعادش).

پس هر كدام از این ابزار شناخت، ناقص شد، همان اندازه از رسیدن به حقایق، محروم هستیم.

مثال: [مضمون مثالی كه آقای علیپور آوردند]

فرض كنید سه نفر را در اتاقی روی صندلی بنشانیم. اولی كر و كور مادرزاد، دیگری كور مادرزاد، سومی یك فرد سالم. از هر سه اینها بپرسیم كه عالم، چه جور جایی است؟ فرد اول كه فقط سه حس از حواس پنچگانه را دارد، تصویری از عالم می‌دهد كه فقط سه بعد دارد. تصویر فرد دوم از عالم، چهار بعد دارد؛ و فرد سوم به پنج بعد عالم اشاره دارد.

هر كدام از این‌ها محال است شناخت بیشتری از عالم به ما بدهند. یعنی شناخت ما به وسیله همان ابزار است. انسان ابزار شناخت دیگری هم در این لازم دارد كه اگر آن ابزار پرورش پیدا كند، چیزهای دیگری را هم از این عالم می‌بیند. اگر حس ششم در انسان باشد، باز هم بیشتر می‌بیند و همینطور اگرحس هفتم و ... باشد. مثلاً اگر تعداد حس‌ها به 10 بعد برسد، بازهم انسان وسیعتر از این است. انسان، همان منبع شناخت است. اگر خود منبع شناخت، خود را از ابزار شناخت جدا كند و بیرون بیاید، آزاد از ابزار به شناخت می‌رسد و وضعیت زندگی و اهداف و ... كلاً بر این اساس تفاوت خواهد كرد.

خداوند این فطرت را برای همه انسان‌ها، سالم و نورانی و پاك در لحظه پا گذاشتن به این عالم داده بود. مثل دستگاهی كه از یك كارخانه مجهز بیرن آمده [اول سالم است]، هنگامی كه كار می‌كند، به نقص‌هایی می‌افتد. دوران اولیه زندگی انسان، در جهل مركب و تاریكی مطلق است و نیاز به مراقبه دارد. اگر این دوران را گذراند و خودش به خودش رسید، دیگر حل است. این دوره بسیار حساس است. آقایی كه در دوره كودكی با دستگاهی بازی كرده و چیزی به چشمش پرت شده و چشمش درآمده و دیگر چشم سالم ندارد، حالا وقتی می‌گویی شما یك عضوی داشتی با این خصوصیات، هرچه از این چشم برایش صحبت كنی، یك چیز خیالی است. حتی داشتن این چشم هم یادش نمی‌آید؛ در حالیكه با همین چشم با آن دستگاه، بازی كرده است و چشمش درآمده. اما هر چه می‌گویی، فقط یك مشت خیالات در ذهن او می‌آید. چون این حواس ظاهری ما [محسوس است]، وقتی در كودكی بر اثر بی‌مراقبگی داشتم از پنجره می‌افتادم و نزدیك بود فلج بشوم و حتی چیزی نفهمم و (در 20 سالگی هم مثل 3 سالگی باشم و در گوشه اتاق بیفتم!) كسی آمده و مرا برداشته تا از پنجره نیفتم. این یك چیز محسوس است. اگر مادر هم نباشد، دیگران (زن همسایه و ...) مراقبند.

اما مسأله فطرت، با وجود اینكه اهمیتش از همه این‌ها بیشتر بود، اما چون یك چیز نامرئی است، متأسفانه مورد مراقبت قرار نگرفته و از همان لحظه كه ما هر كاری را بر خلاف فطرت انجام دادیم، آن را از بین بردیم. ممكن است خیلی هم با علاقه سراغ آن كار می‌رفتیم، اما علیه خودمان. محسوسات در اثر مراقبه سالم مانده، اما قسمتی را كه حساس‌تر است اینچنین چه بدانیم و چه ندانیم، چه در اثر لـج و چه ناآگاهی، در هر حال از بین بردیم. چه بدانیم و چه ندانیم و یا لـج كنیم. به هر شكلی، [در هر حال] در نظام خلقت اثرش را می‌گذارد.

وقتی من در كودكی فحش می‌گفتم و همه خوششان می‌آمد، همان مادر یا خواهر، با اینكه من با چاقو به فطرتم می‌زدم و باید مراقبم می‌شدند، اما تشویق كرده و حتی فحش یادم دادند تا جلوی دیگران بگویم و دیگران بخندند؛ همان روزی كه حسودی دو تا نخود برادرم را می‌كردم، من كه نمی‌فهمیدم؛ همینكه این فعل بر خلاف فطرت از من سر می‌زد، آن‌ها باید جلوی آن را می‌گرفتند. همینطور چشم و گوش و زبان و ... همه را چاقو گرفتم و بر آن فطرت زدم تا اینكه وقتی بزرگ شدم، دیگر الآن فطرتی باقی نمانده!

حالا وقتی به من می‌گویند كه تو فطرتی داری كه اگر سالم بود با آن می‌توانستی خدا را ببینی، می‌گویم كافر شده‌ای! می‌گویند كه تو در یك روزگی و یك ماهگی خدا را می‌دیدی. می‌گویم كه یادم نمی‌آید. خوب مگر شیر خوردنت یادت هست؟

اگر خدا برای دیدن یك ستون این همه ابزار در بدن من گذاشته كه آن را ببینم، آیا برای دیدن خدا، اهمیت آن به اندازه ستون نیست؟!

اگر فقط به ترجمه آنچه كه هر روز می‌گوییم توجه كنیم، می‌فهمیم. اگر می‌گوییم «أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّه»، یعنی مشاهده می‌كنم « لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّه» را. پس كو؟!!

اگر این فطرت كور نشده بود، با آن ابزار می‌دیدی، نه دیدن این چشم. شهود یعنی ارتباط مستقیم برقرار كردن. مثل اینكه به من می‌گویند فلان چیز تلخ است. نخور؛ من توجه نمی‌كنم و می‌خورم. آنگاه می‌گویند: دیدی تلخ است؟ یعنی به حقیقتش رسیدی و لمس كردی در جان وجودت؟ (این شهود است)

این شهود یك معنای وسیعتر از مشاهده با چشم است. خداوند بیش از همه و مهمتر از همه این اعضا، این فطرت را به ما داده بود. انسان حقیقتی دارد كه آن حقیقت، در این جسم اتصال پیدا كرده است. و این است كه حضرت علی(ع)می‌فرماید:«اتزعم انك جرم صغیر و فیك انطوی العالم الاكبر»؛«خیال می‌كنی كه تو تكه گوشت و استخوان هستی؛ در حالیكه در تو پیچیده و پنهان شده است، عالم اكبر.»

خداوند در قرآن می‌فرماید:« فَإِذا سَوَّیْتُهُ وَ نَفَخْتُ فِیهِ مِنْ رُوحِی...» (ص آیه 72 و حجر آیه 29)

«زمانی كه تسویه كردم او را و دمیدم در او روح خودم را ...»

 تسویه: یعنی اجزای آن چیز را طوری منظم در ارتباط با هم قرار دهیم تا قابلیت پیدا كند كه یك حقیقت، یك نیرو و یك حقیقت لطیف به آن القا شود.

اگر همان مثال رادیو را در نظر بگیریم، قبل از ساخت، رادیو به صورت هزاران قطعه در انبار پر است. مهندس، آن قطعات را طوری دقیق به هم ارتباط می‌دهد و می‌سازد تا اینكه همین ابزار بی‌خاصیت، وقتی آخرین پیچش را بست و باتری را گذاشت و پیچ آن را پیچاندیم و روشن كردیم، همه این القائات و امواج الكترومغناطیسی در اثر آن نظم دقیق است كه در آن برقرار شده است.

وقتی رادیو به حدی رسید كه سخن گفت، می‌گوییم این رادیو «تسویه» شده است. اگر یك سیمش قطع بشود، با یك قوطی فرقی ندارد.

یا اگر یك آهنربا را در نظر بگیریم، وقتی ذرات و اتم‌های آن در یك نظم خاصی در كنار هم قرار گیرند (قبلاً فقط یك تكه آهن بود) به محض اینكه چنین نظمی ایجاد شد، آناً میدان مغناطیسی در اطراف آن به وجود می‌آید.

« فَإِذا سَوَّیْتُهُ ... »

«وقتی من آن انسان را تسویه كردم، یعنی اجزای مادی را (سلول و ذرات او را) طوری در یك نظم فوق‌العاده تنظیم كردم، آخرین كه تمام شد، روح الـهی در آن القا شد.»

آیا آهنربا را فوت كردیم كه قوه مغناطیسی حاصل شد؟! در اثر چه ظهور پیدا كرد؟ حتی لحظه‌ای هم زمان نبرد. اصلاً بلافاصله نظم همان و ظهور و حضور قوه مغناطیسی، همان. این جرم انسان و نظم آن چنانی همان و روح خدایی در او بروز كردن، همان.

پس ما اگر فرض كنیم كه جسم یك میله آهنی است، این ماده ماست. قوه آهنربایی در همین آهن است؛ اما غیر از این آهن است. در باطن آن است. اما نه باطن مثل 10 مداد در داخل یك كیف. این باطن حتی دقیق‌تر از وجود قوه مغناطیسی در آهنرباست. نه در خود جرمش، بلكه در نظم حاكم بر آن. من اگر این میله آهنی باشم، یك نظمی در من حاكم است كه آن نظم تسویه شده است. یعنی طوری حساب شده است كه قابلیت پیدا كرده كه حقیقت من در من ظهور پیدا كند. پس حقیقت من، غیر این جسم است. این همان فطرت است. وقتی من دیوار را می‌بینم، خیال می‌كنم چشمم دارد می‌بیند. در حالیكه من دارم می‌بینم. اما آنقدر از خودم بیگانه‌ام كه خیال می‌كنم چششم دارد می‌بیند.

[مثالی برای اثبت این سخن] فرض كن كه داری اخبار گوش می‌كنی. یك لحظه اتفاق سختی در كوچه می‌افتد كه تمام حقیقت توجه تو به كوچه می‌رود. بعد كه به حال خود برمی‌گردی از تو می‌پرسند كه در این مدت اخبار چه گفت؟ هیچ نمی‌دانی. هر چند كه جسم اینجا بوده و گوش می‌شنیده. بنابراین این‌ها همه ابزار مادی است و آنكه می‌بیند، منم.

كوهی را در نظر می‌گیریم كه من به آن نگاه می‌كنم. تصویر این كوه در چشم من یك میلیمتر است. پس باید كوه را كوچك ببینم. خود كوه هم كه 1000 متر فاصله دارد. پس تسویه از مركز بینایی در مغز، به نفس القا می‌كند كه به آن اندازه از كوه در من به وجود آید. بدون اینكه مغزم متلاشی شود. یعنی فطرت من در آنجاست. (در آن كوه)

تازه روزی بود كه اینكه چشمت می‌بیند، آن را هم نمی‌دانستی. حتی نمی‌دانستی كه من گرسنه‌ام و گریه می‌كنم. حتی بودنت را هم نمی‌دانستی كه هستی. تازه به اینجا رسیدی، باز هم همان نوزادی كه نمی‌دانی چه هستی.

من را باید من بشناسم. غیر از من، نمی‌تواند من را بشناسد و من هم كه هنوز در لای گِل است و در حركات زندگی‌ام آن را داغون كرده‌ام!

[نفس مثل نور است] نور، خودش، خودش را نشان می‌دهد. همه تفكر و حرف زدن و دیدن را با این ابزار می‌بینیم. اما اینها نمی‌‌توانند «من» را ببینند. «من» را باید «من» ببیند.

راهش این است كه آن كارهایی كه انجام داده‌ایم، اصلاح كنیم. اما آیا خود سرانه؟! این كه بدتر است…

غیر از قرآن و اهل بیت(ع) هیچ جایی از عالم خلقت وجود ندارد، منحصراً داروها و روش طبابت این [در اختیار قرآن و اهل بیت(ع) است.] آیا سالم كردن این من، ممكن است؟ بله!

قرآن آهن پوسیده را مثال می‌زند كه وقتی در داخل كوره قرار گرفت و حرارت دید و ذوب شد، آهن اولیه و براق می‌شود. بعضی از مخلوقات مانند این است. فطرت هم این گونه است. خداوند می‌فرماید: اما می‌توانستم كاری كنم كه این طور نباشد و مانند چوب باشد كه هرچه در كوره هم بگذاری نابودتر می‌شود و پوسیدگی آن قابل برگشت نیست. اما چون می‌دانستم گرفتار این برهه می‌شوی، تو را هم طوری آفریدم كه وقتی به خودت رسیدی، دیگر خودم و پدر و مادر و رفیق و … هیچ بهانه‌ای نداری و می‌توانی برگردی و آن را به مرحله اولیه بازگردانی (توبه). شاید این چشم دوباره درست نشود؛ ولی فطرت را می‌توانی به آن وضع اولیه برگردانی و بتوانی بگویی «أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّه».

قرآن می‌فرماید: «فَمَنْ كانَ یَرْجُوا لِقاءَ رَبِّهِ ...»

امید در این دنیا مطرح است كه یك عده ممكن است نبینند و گرنه در قیامت كه همه می‌بینند. پس فطرت را می‌توان به آن رساند و ما كه هنوز به آن نرسیده‌ایم، آثار فطرت این گونه است. به خود فطرت برسیم چه می‌شود؟!




طبقه بندی: جزوه ی معرفت نفس و فطرت، 
نگارش در تاریخ چهارشنبه 16 شهریور 1390 توسط العبد العاصی | نظرات ()
درباره وبلاگ

سلام و رحمة الله.این وبلاگ در نظر دارد جزوه،فایل های صوتی،مطالب و سخنرانی های اخلاقی تربیتی بزرگان را در اختیار شیفتگان و سالکان سیر الی الله قرار دهد تا عاشقان حضرت حق با استفاده از مطالب تربیتی و رهنمودهای عارفانه ی بزرگان این راه را طی نمایند .وبلاگ علاوه بر این رهنمودها، مطالب ودرس های اخلاقی وعرفانی شاگردان آیت الله سعادت پرور را در اختیار علاقمندان قرار خواهد داد.ان شاءالله
التماس دعا
پست الکترونیک
تماس با مدیر
موضوعات
آخرین مطالب
جستجو
آرشیو مطالب
نظر سنجی
نظر شما در مورد این وبلاگ





نویسندگان
صفحات جانبی
پیوند ها
آمار سایت
بازدیدهای امروز : نفر
بازدیدهای دیروز : نفر
كل بازدیدها : نفر
بازدید این ماه : نفر
بازدید ماه قبل : نفر
تعداد نویسندگان : عدد
كل مطالب : عدد
آخرین بازدید :
آخرین بروز رسانی :

  نرم افزار مدیریت اطلاعات شهدا -ایثار